Ερωτευμένος Κάφκα

Θα’θελα να μουν κατσαρίδα

να κρύβομαι σε μια τρύπα υπονόμου στο μπάνιο σου

να κρυφοκοιτάω το γυμνό σου σώμα

στις πιο προσωπικές του στιγμές

να τρέφομαι απ’τα σκουπίδια σου

να εξαρτώμαι απ’τα σκουπίδια σου

να κολυμπάω στο νερό που κύλησε πάνω σου

στις μυρωδιές σου

να χτίζω φωλιά από τις τρίχες σου

και να κουρνιάζω μέσα τους

να με φοβάσαι

να με κυνηγάς

να με σκοτώνεις.

eat-cockroach

ΠΗΓΗ: http://flaneurs.squat.gr/

Advertisements

Ποια είναι η Ολότητα; – Kevin Tucker

olotita

 

Είναι τα υψηλά κατάλοιπα των επικίνδυνων και δυνητικά θανατηφόρων χημικών μέσα στα λιπώδη κύτταρα σου. Είσαι εσύ που κάθεσαι μέσα και ανοίγεις την τηλεόραση ή τον υπολογιστή μια όμορφη μέρα. Είσαι εσύ που ψωνίζεις όταν νιώθεις κατάθλιψη. Είναι το αίσθημα που νιώθεις πως κάτι λείπει. Είναι οι ανησυχίες σου πως μια φωτιά θα καταστρέψει όλα τα υπάρχοντα σου και τα πλάνα σου που προσπαθείς να τα πάρεις όλα μαζί σου. Είναι η σκέψη που σου λέει να κάνεις δίαιτα. Είναι το περίσσιο λίπος στο σώμα σου. Είναι ο πονοκέφαλος που δεν θα φύγει ποτέ. Είναι το αιμάτωμα στα έντερα σου από τα χρόνια του πόνου της ανακούφισης με τη χρήση ναρκωτικών. Είναι οι γενετικές ανωμαλίες των παιδιών σου. Είναι ο φονιάς σου όταν πεθαίνεις από αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Είναι ο σωτήρας σου όταν προσπαθεί να γεμίσει το κενό για σένα. Είναι το σύνδρομο του καρπιαίου σωλήνα σου. Είναι ο όγκος σου. Είναι το ακριβό σου φέρετρο και τα ακριβά σου ρούχα ταφής. Είναι τα ναρκωτικά που παίρνεις όταν χρειάζεσαι μια απόδραση. Είναι η μπουλντόζα που κατέστρεψε το δάσος που ίσως ήξερες πολύ καλά. Είναι ο πανύψηλος ουρανοξύστης που σε κάνει να νιώθεις πάντα μικρός και αδύναμος. Είναι το αφεντικό σου. Είναι ο κατώτατος μισθός, είναι ο ανώτατος μισθός.

Είναι η φυλακή σου, μερικές φορές με κάγκελα, και μερικές φορές χωρίς. Είναι όλοι σου οι φόβοι. Είναι αυτό που σε κρατάει ξύπνιο/α το βράδυ. Είναι η κλειδαριά στην πόρτα σου. Είναι η σφαίρα στο όπλο σου. Είναι η θηλιά σου και η γραβάτα σου. Είναι αυτό το πράγμα που δεν θέλεις να κάνεις, αλλά νιώθεις πως πρέπει. Είναι το γυρισμένο μάγουλο. Είναι η αδιαφορία. Είναι η διαφήμιση που σου λέει πως το ίντερνετ θα σου παρέχει στοργή. Είναι η νέα συσκευή που δεν ήξερες πως υπάρχει, αλλά χωρίς την οποία δεν μπορείς να ζήσεις. Είναι η φτώχεια. Είναι η ανισότητα. Είναι η ‘κολύμπα ή βυθίσου’ οικονομία. Είναι το πράγμα που σε κατηγοριοποίησε. Σε έχει εμποδίσει να κάνεις αυτά που θες. Είναι αυτό που σε κάνει να ζηλεύεις. Είναι το μίσος σου. Είναι η αγάπη σου. Είναι τα καθαρτικά σου που αισθάνεσαι πως μπορεί να είναι κάπως παράξενα. Είναι η σφιγμένη γροθιά σου. Είναι το σπρέη σου.

Είναι η αστυνομία. Είναι το γκλόμπ. Είναι ο διαδηλωτής και τα Μέσα που σου λένε να μην τον ακούς (τον διαδηλωτή). Είναι η εταιρεία που δημιουργεί μια καινούργια αλήθεια για σένα κάθε μέρα, μια που σου παρέχει την γνώση να αγοράζεις έμπιστα αυτά που φτιάχνουν. Είναι το χρυσό αστέρι που κέρδισες στον παιδικό σταθμό. Είναι το Α που πήρες στο γυμνάσιο. Είναι το πανεπιστημιακό σου πτυχίο. Είναι η επιταγή πληρωμής σου. Είναι ο θεραπευτής σου. Είναι ο λογαριασμός από το φάρμακο που αγόρασες για να φτιάξεις το μυαλό σου. Είναι ο πόνος στην πλάτη σου. Είναι τα πρησμένα γόνατα σου. Είναι η επιδείνωση της όρασης σου από την πυρακτωμένη λάμψη των θεσμών μας. Είναι η απώλεια ακοής σου. Είναι ο λευκός θόρυβος που σε τρελαίνει. Είναι η αδρεναλίνη σου. Είναι τα δάκρυα που κυλούν στο πρόσωπο σου μετά από μια λυπητερή ταινία. Είναι η λαχτάρα σου για ένα δραματικό ρομάντζο με χαρούμενο τέλος. Είναι η λαγνεία σου για σεξ. Είναι η αντικειμενοποιημένη γυναίκα, και ο αδύναμος άντρας. Είναι ο βιαστής. Είναι ο δολοφόνος. Είναι ο κλέφτης. Είναι ο κερδοσκόπος. Είναι ο εργαζόμενος. Είναι ο οργανωτής του νεκρού σωματείου.

Είναι ο στρατιώτης που είναι πρόθυμος να σκοτώσει και να σκοτωθεί για φθηνότερο πετρέλαιο. Είναι τα θύματα μιας κυβέρνησης που πάνω στην απροθυμία της να ακολουθήσουν τον τρόπο ζωής τους, αφήνει ανοιχτές πληγές. Είναι ο ακτιβιστής που κρεμάστηκε επειδή είπε πως δεν θέλουν να πεθάνουν για τα κέρδη. Είναι η πλαστική σφαίρα. Είναι το σπρέη πιπεριού.

 

Trolley in supermarket, exact date

 

Είναι τα εξαφανισμένα είδη ζώων. Είναι ο κόσμος που πεθαίνει. Είναι ο μολυσμένος αέρας. Είναι το δηλητηριασμένο νερό. Είναι το ατύχημα στον πυρηνικό σταθμό. Είναι η πετρελαιοκηλίδα. Είναι η διακοπή του αγωγού. Είναι τα φρένα που δεν λειτούργησαν. Είναι η συρρίκνωση της βιοποικιλότητας. Είναι ο πατενταρισμένος σπόρος. Είναι ο/η αγρότης/ισσα που σκοτώνει τον εαυτό του/της με τα φυτοφάρμακα που επρόκειτο να κάνουν την ζωή καλύτερη. Είναι η ζώνη του καθίσματος που σε ξέσκισε, αλλά δεν σε σκότωσε τελείως. Είναι το αίμα που στάζει από το κόψιμο που έπαθες στην δουλειά, αλλά δεν το αντέχεις οικονομικά να το αφήσεις να θεραπευτεί. Είναι το τσιμέντο κάτω από τα πόδια σου. Είναι τα σκαλιά από τα οποία πέφτεις. Είναι το τρένο που έφυγε από τις γραμμές. Είναι το αεροπλάνο που ανατινάχθηκε. Είναι η βάρκα που βυθίστηκε. Είναι το ποτό που παίρνεις για να τα ξεχάσεις όλα. Είναι η μιζέρια σου. Είναι ο κόσμος σου.

Είναι τα πάντα για σένα. Είναι η πολιτισμένη ύπαρξη και η νοοτροπία που την διατηρεί.

Είναι αυτό που κάνει την καταστροφή να μη φαίνεται τόσο σοκαριστική. Σε βοηθάει να περάσεις κι αυτή την μέρα. Σε εξασθενίζει τα βράδια. Σου δίνει εφιάλτες, σου δίνει όνειρα. Είναι το αίσθημα σου πως δεν έχεις πετύχει αρκετά. Είναι η επιθυμία σου να κάνεις ένα παιδί για να ολοκληρώσεις τον εαυτό σου. Είναι τα σωματικά και ψυχικά εμπόδια της πολιτισμένης ζωής. Είναι ο πολιτισμός και έχει γίνει εσύ. Είναι μια νοοτροπία. Είναι εξουσία. Είναι φυσικά ενισχυμένο για να μπλοκάρει την πραγματικότητα από την αδυναμία του, μεσιτεύοντας την ανθρώπινη ύπαρξη από τον φυσικό κόσμο. Είναι το αίσθημα της υπεροχής, που προμηθεύει τον λόγο για να καταστρέψουν όλα τα άλλα. Είναι αφύσικο. Θα πέσει, αλλά θα πέσεις και εσύ μαζί του; Είναι προσωπικό και είναι ατομικό. Είναι ικανό να ηττηθεί και η ήττα του είναι αναγκαία για την απελευθέρωση μας, καθώς και για όλα εκείνα που το ανθρώπινο είδος έχει θέσει ως στόχο να κατακτήσει και να εξουδετερώσει. Η ελευθερία βρίσκεται μόνο μια σκέψη μακριά. Απελευθέρωσε το μυαλό και το σώμα θα ακολουθήσει.

 

ΠΗΓΗ:

Μετάφραση στα ελληνικά: Ferae Naturae XVX
Αρχική πηγή: Primitivism
Εγώ το βρήκα εδώ: Αδάμαστο

Ωραίοι σαν έλληνες…

Tο παρόν αποτελεί τμήμα του τρίτου τεύχους του Terminal 119 “Ενάντια στην κουλτούρα του βιασμού” Ιούνης 2007- Ιούλης 2008 σελ. 124-131

tumblr_mk4c3fQ9rb1rpb73eo1_1280Στις ελληνικές κωμοπόλεις, χωριά, μεγάλα αστικά κέντρα, δεκάδες χιλιάδες είναι οι σκλάβες. Οι χώρες προέλευσης τους ; Οι έλληνες δεν ξέρουν που είναι στον χάρτη… Μολδαβία, Ουκρανία, Λευκορωσία, Ρουμανία, Τσεχία… Ακούμε καμιά φορά να πηδάνε κάποιες απ’ τα μπαλκόνια και να αυτοκτονούν ή να σπάνε κάποια κόκαλα.. Ακούμε καμιά φορά να βρίσκονται ορισμένες νεκρές σε σακούλες σκουπιδιών ή στη θάλασσα. Ίσως, κάποιες φορές να φτάνουν στα δικαστήρια και λόγω κάποιων διοικητικών δυσκολιών να απελαύνονται, να συλλαμβάνονται, να οδηγούνται και πάλι στη σιωπή. Όμως, δεν έχει σημασία. Κάποιες για 20 ώρες τη μέρα στο κρεβάτι. Με 40 ως 100 άντρες να περνάνε καθημερινά πάνω απ’ το σώμα τους*. Όμως, δεν έχει σημασία. Έρχονταν να εργαστούν ως σερβιτόρες. Όμως, δεν έχει σημασία. Σημασία έχει για τους έλληνες, για παράδειγμα, το όνομα της μακεδονίας. Στα σχολεία, στα σπίτια, στα καφενεία, τα κοινωνικά κέντρα άλλα πράγματα συζητιούνται… για παράδειγμα, το μακεδονικό ή οι φωτιές του προηγούμενου καλοκαιριού που έκαψαν τα καημένα χωριά που εν χορώ βίαζαν αυτές τις «βρώμες»… Σε κάθε τρεις έλληνες, λένε, ο ένας βιάζει σήμερα μια τέτοια, μια από αυτές… Ο τζίρος τους 120.000 ευρώ τον χρόνο για την κάθε μία. Από τους 869 εμπόρους σκλάβων γυναικών που πήγαν στα δικαστήρια στην ελλάδα**, καταδικάστηκαν περίπου οι 300 και από αυτούς στη φυλακή τώρα που μιλάμε βρίσκονται 2 άτομα! Δεν έχει σημασία.

Ο θείος μας θέλει να βιάσει. Ο πατέρας μας. Ο οικογενειακός μας φίλος. Ο καλός μας δάσκαλος απ’ το σχολείο. Ο συμπαθητικός περιπτεράς. Ο ταξιτζής που ανέχεσαι για μια κούρσα. Ο βασανισμένος αγρότης. Όλοι θέλουν να βιάσουν. Ένας στους τρεις το κάνει μάλιστα. Δύο στους τρεις (άντρες-γυναίκες από την ελλάδα) λένε ότι τα θέλουν και οι ίδιες οι «ξένες». Θέλουν που έρχονται στην ελλάδα. «Τα θέλουν!». Δεν υπάρχει ανοχή απλά για το φαινόμενο αυτό. Υπάρχει σύμπραξη, συνέργια, δολοφονικά χέρια ελλήνων νεολαίων, ενηλίκων, δικαστών, ενόρκων, μπάτσων***, καθημερινών ελλήνων αλλά και ελληνίδων που νομίζουν ότι αυτό «δεν είναι δικό τους θέμα». Από τη μια, η επιλογή να ελευθερώσεις χιλιάδες κοπέλες από τις διάφορες φυλακές που στήνει η ελληνική ανδροκρατική κοινωνία που έχει ορέξεις να βιάζει σκλάβες, και από την άλλη, η επιλογή να συνεχίζεις να βιάζεις ή να δίνεις το δικαίωμα σε άλλους έλληνες άντρες να βιάζουν…Ποια απόφαση θα πάρουν άραγε; Ένα έθνος με μια τόσο μεγάλη και βαριά ιστορική παράδοση όπως λένε τι απόφαση θα πάρει;

Ο αντίχειρας γυρνάει προς τα κάτω. Το κοινό αποφάσισε. Ο Καίσαρ θα επικυρώνει. Τον Οκτώβρη του 2005 στο Μεικτό Ορκωτό δικαστήριο των Σερρών άλλη μια δίκη για το trafficking έφτανε στο τέλος της. Δύο έλληνες θα εξέτιαν ποινές κάθειρξης 17 και 15 ετών αντίστοιχα. Ωστόσο, με τις ψήφους των ελλήνων και ελληνίδων ενόρκων η εκτέλεση των ποινών αναστέλλεται μέχρι την εκδίκαση της έφεσης! Δεν υπήρχε καμία αμφιβολία. Μιλάμε για την πάστα ανθρώπων που έχουν μάθει να αγαπούν τη θρησκεία τους και το λαό τους, να αγαπάνε την οικογένεια τους (με τη δική τους, ολοδική τους βίαιη, σιχαμερή, σεξουαλικοποιημένη αγάπη βέβαια), να πιστεύουν στην πατρίδα τους… είναι άνθρωποι καλοί, είναι άνθρωποι φιλόξενοι, γλετζέδες, γκρινιάρηδες, είναι άνθρωποι που «δεν θέλουν μπλεξίματα με το νόμο». Είναι άνθρωποι με πάθη, με ορέξεις, μια βούληση για βασανιστήρια και σκότωμα, τόσο καλά δεμένη όμως με τις άλλες τους ποιότητες.

Είναι αυτό που λέμε «ωραίοι σαν έλληνες!»

 

 ∴

* Ελευθεροτυπία-30/11/07

** Καθημερινή, 25/02/07

*** Από την Ελευθεροτυπία : «Αξίζει να σημειωθεί ότι πριν ψηφισθεί ο Ν.3064/2002 περί εμπορίας και παράνομης διακίνησης ανθρώπων, η ομάδα εργασίας του νομοσχεδίου είχε συμπεριλάβει και φυλάκιση ενός εώς δύο χρόνων για τους πελάτες, οι οποίοι αποδέχονταν υπηρεσίες αγοραίου σεξ από γυναίκα-θύμα οργανωμένης διακίνησης. Πρόκειται για τη λεγόμενη αρχή ευθύνης του πελάτη, η οποία όμως «εξέπεσε» του νομοσχεδίου σε συντομότατο διάστημα, λόγω σωρείας αντιδράσεων. Βασικό επιχείρημα ήταν ότι θα ήταν αδύνατον να εφαρμοσθεί, κυρίως στην επαρχία, όπου οι αστυνομικοί θα καλούνταν να συλλάβουν συγγενείς και φίλους τους που επισκέπτονται την «Ουκρανή» ή τη «Μολδαβή» του γειτονικού μπάρ».

 

ΠΗΓΗ: http://faggotantinational.blogspot.gr/

3,14 – Τάσος Θεοφίλου

684231

 

στην π

Ξυπνάω το πρωί. Δεν θέλω να σηκωθώ είναι ακόμα εφτά. Ακόμα δεν έχει ξημερώσει και έχει κρύο. Θέλω κι άλλο ύπνο. Τα μάτια μου είναι βαριά. Δεν θέλω να σηκωθώ γαμώτο. Θέλω να δω ένα όνειρα ακόμα. Παρακαλώ. Παρακαλώ. Μόνο ένα όνειρο. Όχι. Πρέπει να πάω στην δουλειά. Το κεφάλι μου είναι βαρύ. Θα σηκωθώ. Σηκώνομαι. Χέζω. Χέζω μελαγχολικά. Πρέπει να πάω στην δουλειά. Τριάντα χρονών γαϊδούρι και πάλι σε φυλλάδια βρήκα δουλειά. Για 3 ευρώ την ώρα. Θα στέκομαι τέσσερις ώρες σαν τον μαλάκα δίνοντας διαφημιστικά φυλλάδια σε περαστικούς που δισανασχετούν με την σαβούρα που τους αναγκάζεις να κρατήσουν ως τον επόμενο κάδο. Μελαγχολώ. Η καρδιά μου σφύγγεται. Σκατά. Φτιάχνω καφέ. Πρέπει να το πάρω απόφαση. Τι ωραία να έπεφτα για ύπνο πάλι. Ακόμα δεν έχει ξημερώσει. Τι κρίμα να μην πιω τον καφέ μου με την π. Σε κάποιο καφέ. Ακόμα και σπίτι. Σε ένα ζεστό μέρος και να πίνουμε ζεστό καφέ. Όμως πρέπει να τον πιω γρήγορα. Όχι σαν μια σύγχρονη τελετουργία που φέρνει κοντά τους ανθρώπους αλλά σαν ένα φάρμακο που τους κάνει παραγωγικούς. Τον πίνω γρήγορα. Καίγομαι. Δεν τον πίνω όλον.

Κατευθύνομαι προς το γραφείο. Εκεί που όλοι οι διανομείς παραλαμβάνουν το πακέτο με τα φυλλάδια και την οδηγία. Σε ποιο φανάρι να σταθούν. Είναι δέκα λεπτά νωρίτερα. Περιμένω στο κρύο. Έχει πάει οκτώ και δύο. Δεν έχει έρθει κανείς ακόμα. Προσεύχομαι να αργήσουν όλοι. Προσεύχομαι να μην έρθει κανείς. Το κρεβάτι μου ακόμα με περιμένει. Το κρεβάτι μου. Το όνειρο ακόμα μπορεί να συνεχιστεί. Ακόμα μπορώ να πάω για καφέ με την π. Έστω για τσάι. Έστω για έναν φυσικό χυμό πορτοκάλι. Οχτώ και τρία. Προσεύχομαι να έχουν πάθει ατύχημα. Όλοι. Αφεντικό και συνάδελφοι. Συνάδελφοι… Σιγά τα μουνόπανα. Όλοι. Να πεθάναν όλοι. Θέλω να έχω μια δικαιολογία που δεν δούλεψα. Α! Όλα κι όλα. Εγώ ήθελα. Αυτοί δεν ήρθαν. Η καρδιά μου σφίγγεται. Έχει πάει οκτώ και τέσσερα. Αν δεν έρθουν μέχρι τις και δέκα θα φύγω. Θα τους πω πως τους περίμενα δεκαπέντε λεπτά. Και πως νόμισα πως έκανα λάθος. Θα πάω να κοιμηθώ. Όχι θα πάω για καφέ με την π μου. Θα γελάμε. Θα είναι ωραία. Σε ένα λεπτό φεύγω. Του λέιτ μάδερ φάκερς! Μισό λεπτό ακόμα. Σκατά Το αφεντικό πλησιάζει. Προλαβαίνω ακόμα να κρυφτώ. Έχω ανάγκη τα δώδεκα γαμημένα ευρώ. Θα κάτσω.

Στέκομαι στο φανάρι Ναυαρίνου με Εγνατία. Είναι εννιά. Οι περαστικοί κατεβαίνουν σε ορδές. Μοιράζω φυλλάδια. Βαριέμαι. Περιμένω να σχολάσω. Περιμένω να πάει δώδεκα για να σχολάσω. Περιμένω να πάει δώδεκα για δώδεκα ευρώ. Περιμένω να πάει εφτά για να βρεθώ με την π. Ο χρόνος δεν περνάει. Ο χρόνος δεν κυλάει. Κυνηγάω περαστικούς για να τους φορτώσω με ένα φυλλάδιο που θα το πετάξουν αμέσως. Κυνηγάω περαστικούς. Άλλοτε επειδή βαριέμαι και άλλοτε για να παριστάνω τον ευσυνείδητο εργαζόμενο. Βαριέμαι. Δεν έχει κανένα νόημα. Που πηγαίνουν όλοι αυτοί. Να δουλέψουν σε δουλειές το ίδιο ανούσιες με την δικιά μου. Να ψάξουν δουλειές το ίδιο ανούσιες με την δικιά μου. Να πληρώσουν τις τράπεζες. Να πληρώσουν λογαριασμούς. Δεν φτάνει που τους πληρώνεις χωρίς λόγο πρέπει να περιμένεις και υπομονετικά στην ουρά. Κάποιοι θα πάνε και για καφέ. Σκέφτομαι πως πρέπει να περάσει η ώρα. Να πάει δώδεκα να φύγω. Να πάει εφτά να βρω την π. Να πάει Παρασκευή να πάμε εκδρομή. Περιμένω να πάει δώδεκα για να πάρω δώδεκα ευρώ. Να πάει Παρασκευή να έχω μαζέψει εξήντα ευρώ. Να πάει Παρασκευή να πάω εκδρομή με την π. Μοιράζω. Μοιράζω. Μοιράζω. Βαριέμαι γαμώ τον Χριστούλη τους. Βαριέμαι. Τι κάνω εδώ. Βαριέμαι. Πρέπει να περάσει ο χρόνος. Πρέπει να περάσει ο χρόνος. Πέρασε.

Δώδεκα. Συγκίνηση. Πέρασε η πρώτη μέρα στη δουλειά. Άλλες τέσσερις έμειναν. Και πολύ τους είναι. Απλά θέλω να πάω εκδρομή με την π. Πρέπει να μαζέψω εξήντα ευρώ. Πηγαίνω στο γραφείο να πληρωθώ. Περιμένω. Η γραμματέας μου λέει είναι απασχολημένος. Της μάνας του το μουνί. Τον χρόνο που χάνω θα τον πληρωθώ παλιομαλάκα; Ε; Ε; Ε; Αρχίδι. Απασχολημένο αρχίδι. Περιμένω. Περιμένω. Έχουν περάσει δέκα λεπτά. Έχουν περάσει είκοσι. Βγαίνει ένας από το γραφείο του. Χτυπάω την πόρτα. Ανοίγω. Του χαμογελάω ευγενικά. Με σιχαίνομαι. Με ρωτάει πως μου φάνηκε. Του απαντάω πως να μου φανεί; Μου λέει: Θα τα καταφέρεις; Του λέω έτσι νομίζω. Μου λέει πολύ καλά λοιπόν, αύριο ίδια ώρα. Του λέω μήπως θα μπορούσα να πληρωθώ. Είχαμε πει πληρωμή αυθημερόν. Μου λέει ναι αλλά η πρώτη μέρα είναι δοκιμαστική. Τι λες ρε καριόλη του λέω γαμώ την Παναγία σου. Τι να δοκιμάσεις; Αν μπορώ να κουνάω το χέρι μου να δίνω φυλλάδια; Μαλάκας είσαι; Μου λέει έτσι δουλεύουμε εμείς. Του λέω καταρχήν ποιοι είστε οι εσείς. Γιατί οι μόνοι που είδα να δουλεύουν είμαστε εμείς. Δηλαδή εγώ και κάτι άλλοι φουκαράδες απ το πίκπα. Κατά δεύτερον θέλω τα λεφτά μου ΤΩΡΑ μην έχουμε άλλα. Μου λέει λυπάτε. Του λέω εγω να δεις. Το αίμα μου έχει ανέβει στο μεταξύ μέχρι τα φρύδια. Αρκετά ψυλά για να τα βλέπω όλα κόκκινα. Τα μινίγγια μου έχουν αυτονομυθεί και παίζουν ταμπούρλο με το μυαλό μου. Θα τον γαμήσω. Θα τον γαμήσω. Θα τον γαμήσω τον πούστη. Θα σε γαμήσω του φωνάζω. Πούστη Μπινέ. Γαμιόλα. Βρωμόπουστα. Θα σε γαμήσω. Θα σε γαμήσω. Μια εκδρομή ήθελα να παώ με την π και μου το χαλάσες. Θα σε γαμήσω. Βρωμόπουστα. Μουνί. Μουνί της λάσπης. Παίρνω μια καρέκλα και την εκσφενδονίζω κατά πάνω του. Φωνάζει. Αστυνομία. Βοήθεια. Του λέω τι να σου κάνει και η αστυνομία αν ο άνθρωπος είναι πούστης. Πούστη πούστη πούστη. Σηκώνω την καρέκλα. Του την φέρνω στο κεφάλι. Η γραμματέας τσιρίζει. Σηκώνει το ακουστικό και παίρνει τους μπάτσους. Δεν δίνω σημασία. Τα βλέπω όλα κόκκινα. Του κοπανάω την καρέκλα στο κεφάλι. Πούστη του λέω. Ήθελα μόνο μια εκδρομή. Τον κοπανάω με την καρέκλα στο κεφάλι. Έχει χάσει τις αισθήσεις του. Τον κοπανάω. Πιο δυνατά. Πιο δυνατά. Ακόμα πιο δυνατά. Το ευχαριστιέμαι. Το κεφάλι του έχει γίνει πολτός. Τα μυαλά του έχουν κάνει φράκταλ στους τοίχους. Συνεχίζω να αποτίω φόρο τιμής στον μεγάλο δάσκαλο. Τον κοπανάω. Πιτσιλάει. Φόρος τιμής στον Ταραντίνο. Η γραμματέας ακόμα τσιρίζει. Ηρεμώ. Θαυμάζω το έργο μου. Ήθελα μόνο δώδεκα ευρώ γαμιόλη. Δες τι έκανες τώρα. Ήθελα μόνο μια εκδρομή με την π.

Πάω να φύγω. Στις σκάλες ακούω κάποιους να ανεβαίνουν. Είναι δυο μουνιά τις ΔΙΑΣ που ανεβαίνουν με περπάτημα με ενοχλούν τα αρχίδια μου και ύφος καουμπόι. Ναι. Ύφος καουμπόι. Ύφος καουμπόι και αμφίεση καουμπόι του διαστήματος. Κρύβομαι. Πηγαίνω από πίσω τους. Βλέπουν το θέαμα. Πηγαίνω πίσω από τον έναν και τραβάω το πιστόλι του από την θήκη. Το κολλάω στην κεφάλα του άλλου. Του λέω: φέρε μου και το δικό σου. υπακούει. Τους λέω. Ξέρετε ότι είστε μάστιγα για την κοινωνία; Γιατί δεν μένατε στα χωριά σας να φυτέψτε κανένα μαρούλι να κάνετε κάτι χρήσιμο να μην σας έχουμε και στα πόδια μας. Τι καταλάβατε τώρα; Δεν απαντάνε. Τρέμουν. Τι τρέμετε ρε κότες τους λέω. Πάρτε το απόφαση. Πυροβολώ τον πρώτο. Πυροβολώ τον δεύτερο. Παρ τους κάτω. Τι καταλάβατε; Κι όλα αυτά για μια εκδρομή. Κατεβαίνω κάτω. Βλέπω τις μηχανές τους. Τα μπλε φωτορυθμικά ακόμα αναμμένα. Μου έρχεται μια ιδέα. Τα ξεριζώνω και ανεβαίνω πάλι πάνω. Ακόμα λειτουργούν. Κοιτάω τα πτώματα των ΔΙΑΣ και χαμογελάω. Τους βγάζω τα παντελόνια και τους τα καρφώνω στα κωλοτρυπίδια τους. Αναβοσβήνουν. Γυρνάω στην γραμματέα που με κοιτάει τρομαγμένη και την ρωτάω. Πως σου φαίνεται; Πως να σου φανεί. Μόνο η π θα μπορούσε να εκτιμήσει αυτό το έργο τέχνης. Αυτό το αριστούργημα. Μιλάμε για νέο τρόπο πραγμάτωσης της τέχνης πάνω στα συντρίμμια του παλιού κόσμου. Μιλάμε για την τέχνη με ταφ κεφαλαίο. Φαλλική και Εγκεφαλική.

Έχει πάει μία. Πρέπει να βρω λεφτά για την εκδρομή. Έξι ώρες ακόμα για να δω την π. Όμως έχω δυο πιστόλια. Δυο πιστόλια και την Ελληνική Αστυνομία στο κατόπι μου.

Περπατάω. Περπατάω. Σκέφτομαι. Περπατάω. Πρέπει να βρω μια λύση. Περπατάω. Πλησιάζω την Ροτόντα. Μια ορδή από ξωτικούς τύπους έχει αμπαλάρει την πραμάτεια του σε άσπρα σεντόνια και βαδίζει βιαστικά ρίχνοντας κλεφτές ματιές πίσω. Η δημοτική αστυνομία στο κατόπι. Η δουλειά της για σήμερα είναι να σώσει το εμπόριο από το παρεμπόριο. Με κάθε ανθρώπινο κόστος. Τρεις δημοτόμπατσοι έχουν στριμώξει έναν φουκαρά. Ένα ιδιαίτερα μελαψό αγόρι. Κάποιον μακρινό μας ξάδελφο. Έχω τα πιστόλια των μπάτσων στις τσέπες του μπουφάν. Αυτό μου δίνει αβαντάζ. Αυτό μου δίνει αυτοπεποίθηση. Μόλις πριν από λίγο έφαγα τρεις υπάνθρωπους. Αυτό με κάνει να νοιώθω ανανεωμένος. Απευθύνομαι στον έναν. Έτσι. Διαίρει και βασίλευε φάση. Άσε ήσυχο τον άνθρωπα, του λέω. Την δουλειά μου κάνω, μου λέει. Να πάνε πίσω στην χώρα τους συνεχίζει. Βρε μουνί του λέω εσένα σε έχει διορίσει να κάνεις αυτή την βρομοδουλειά η ίδια κυβέρνηση που έχει στείλει στρατό στην χώρα του να την κάνει πουτάνα. Να πας εσύ στη χώρα τους αν δεν σου αρέσει. Εμένα μου γουστάρουν οι τύποι. Δίνουν μια τροπική νότα στην σκατούπολη που σε ανέχεται αδιαμαρτύρητα. Μου λέει φύγε μην την πληρώσεις εσύ την νύφη. Δεν θύμωσα. Μόνο γαργαλεύτικα λίγο στα πνευμόνια. Τραβάω το πιστόλι και του λέω. Στα τέσσερα κουφάλα και κατέβαστα γιατί την νύφη θα την πληρώσεις εσύ. Υπακούει. Κάθεται στα τέσσερα και κατεβάζει τα παντελόνια. Οι άλλοι δυο κοιτούν έντρομοι. Του βάζω το πιστόλι στο κωλοτρυπίδι. Του λέω σου αρέσει; Μου γνέφει τσουκ. Του λέω. Φώναξε τρεις φορές μ’ αρέσει. Υπακούει. Φωνάζει μ’ αρέσει μ’ αρέσει μ’ αρέσει. Οι περαστικοί κοιτάνε. Νομίζουν είναι κάποια περφόρμανς. Οι μετανάστες χαμογελούν ικανοποιημένοι. Πυροβολώ. Έντερα και σκατά και αίμα παντού. Οι περαστικοί καταλαβαίνουν πως δεν είναι κάποια περφόρμανς. Οι μετανάστες ξεκαρδίζονται. Κάνω να φύγω. Κοιτάω το ρολόι. Είναι μια και μισή και ακόμα δεν έχω φράγκο. Στις εφτά πρέπει να βρω την π και ως την Παρασκευή να έχω μαζέψει λεφτά για την εκδρομή. Κάνω να φύγω. Μου έρχεται μια ιδέα. Γυρνάω σε έναν Αφρικανό που πουλάει τσάντες και του λέω, θα μου χαρίσεις μια; Χαμογελάει γνεύοντας ναι. Τα δόντια του λάμπουν σαν προάγγελος κάποιου κυοφορούμενου Διαφωτισμού.

Περπατάω. Βγαίνω Εγνατία. Κάθομαι σε μια στάση και περιμένω λεωφορείο. Θέλω να κατευθυνθώ προς Τούμπα. Αποφάσισα να ληστέψω μια τράπεζα εκεί που από μικρός ορεγόμουν. Εδώ που φτάσαμε σκέφτομαι, πρέπει τουλάχιστον να πάω εκδρομή. Στο λεωφορείο καταστρώνω το σχέδιο. Όσο σκέφτομαι ακούω μια φωνή να μου ζητάει να ελέγξει το εισιτήριο μου. Του λέω δεν έχω. Μου λέει πρόστιμο. Του λέω αν είχα λεφτά θα χτυπούσα εισιτήριο, τι πρόστιμο και παπαριές μου τσαμπουνάς. Δεν με πλήρωσε το αφεντικό. Δεν φταίω. Μου λέει ούτε αυτός φταίει. Του λέω καταρχάς φταις γιατί κάνεις αυτή την δουλειά. Δεύτερον να τα ζητήσεις από το αφεντικό μου. Μου λέει δεν ξέρει το αφεντικό μου. Του λέω πρώτον ούτε εμένα με ξέρεις και δεύτερον όλο και σε κάποια λέσχη για μουνόπανα θα έχετε γνωριστεί. Βρείτε τα μεταξύ σας και μην μου σκοτίζεται τον μπούτσο. Βγάζει το κινητό του και καλεί τους μπάτσους. Βρε μουνί του λέω και βγάζω το ένα πιστόλι. Αυτό με τα σκατά και τα αίματα. Το βλέπεις αυτό; Ο τύπος χλομιάζει. Τρέμει. Κατουριέται πάνω του. Η ταυτότητα ελεγκτή και το μπλοκάκι με τα πρόστιμα δεν είναι αρκετά πια για να διατηρήσει το ύφος Πορτοσάλτε. Δεν ντρέπεσαι λίγο του λέω. Σου είπα δεν έχω λεφτά. Πήγε να με κλέψει το αφεντικό μου. Τι συμβαίνει με όλους σας σήμερα; ΓΟΥΑΤΣ ΡΟΝΓΚ ΓΟΥΙΘ ΓΙΟΥ ΠΙΠΟΛ; Μια εκδρομή με την π θέλω να πάω γαμώ τον μπελά σας. Γιατί είσαι κακός άνθρωπος; Ε; Ε; Ε; Πες μου. Γιατί; Ε μουνί; Θολώνω. Του την μπουμπουνάω στην κεφάλα. Κατεβαίνω από το λεωφορείο. Πρέπει να βρω λεφτά. Η ώρα είναι δύο παρά τέταρτο.

Είναι δύο παρά πέντε. Μπαίνω στην τράπεζα και πηγαίνω στον διευθυντή. Του λέω γέμισε την τσάντα και μην κάνεις καμιά μαλακία γιατί από το πρωί τα νεύρα μου τα έχετε κάνει κρόσσια. Πηγαίνει με την τσάντα προς τα ταμεία. Την γεμίζει. Μου την δίνει. Τον βλέπω να πατάει τον συναγερμό. Αγανακτώ. Τον πιάνω με το καλό. Βρε μουνιά του λέω. Σας λέω δεν θέλω να δουλέψω. Μου λέτε πρέπει. Σας λέω οκ και μου λέτε πως δεν έχει δουλειές για μένα αυτήν την περίοδο και γενικός είναι δύσκολο τα πράγματα. Τι φάση είναι αυτή; Θα σας παρακαλάω; Σας λέω αφού οι τράπεζες έχουν τόσα λεφτά. Τι θα τα κάνουν; Στον κώλο τους θα τα βάλουν; Να μου δώσετε λίγα από αυτά. Μου λέτε πως αν τολμήσω να προσπαθήσω θα με βάλετε φυλακή. Τι φάση δηλαδή; Όλες τις αντιφάσεις του καπιταλισμού εγώ θα τις πληρώσω; Και εδώ που τα λέμε δεν ντρέπεσαι λίγο; Εσύ δεν ήσουν αυτός που μας παρακαλούσε να πάρουμε δάνεια και όταν σε παρακαλούσαμε λίγα χρόνια μετά να μην μας πάρεις το σπίτι έλεγες ότι δεν το παίρνεις εσύ αλλά η τράπεζα; Ε; Ε μαλάκα; Και τώρα τι σε πείραξε; Που ήρθα να πάρω λίγα λεφτά να πάω εκδρομή; Και τώρα θες να πάω φυλακή; Μπριτς! Δεν πάω. Να πας εσύ. Ή μάλλον όχι. Του τινάζω τα μυαλά στον αέρα. Φεύγω σαν κύριος με τα λεφτά στην τσάντα και αφήνοντας πίσω μου τις τσιρίδες του κόσμου σαν μουσικό χαλί.

Έχει πάει δύο. Ποιος περιμένει ως τις εφτά. Παίρνω τηλέφωνο την π. Της λέω τελικά ξεμπέρδεψα νωρίτερα. Μου λέει με σκεφτόσουν καθόλου; Της λέω συνέχεια. Της λέω ετοιμάσου. Τελικά θα φύγουμε εκδρομή από σήμερα.

.

Τάσσιος Θήτα
Θεσ/νίκη, 7/02/2012

ΠΗΓΗ: http://paranoiriko.blogspot.gr/2012/02/314.html

Η άθλια οικειότητα του έρωτα – Γεράσιμος Τσάκαλος

anikio

.

[…] έκανα να ανάψω ένα τσιγάρο, αλλά το στομάχι μου ήταν σε άθλια κατάσταση και πέταξα το πακέτο μου θυμωμένος. ”Όχι, δε θα καπνίσω άλλο σήμερα”, είπα. Τι είναι αυτό που κάνω; Γιατί πήρα τους δρόμους; Τι έγινε; Τι συνέβη; Υπάρχει κανένας θάνατος; Χωριστά έζησε αυτή, χωριστά έζησα εγώ. Μια σύμπτωση την έφερε σε μένα, μια άλλη σύμπτωση θα μπορούσε να την πάρει σ’ έναν άλλο. Αυτή έχει το δικό της σώμα, τη δική της λογική και τη δική της πορεία, όπως κι εγώ, και συναντηθήκαμε τελείως τυχαία. Οι χωριστές μας πορείες έχουν μέσα τους χιλιάδες πράγματα ξένα για τον άλλο. Έχουν μέσα τους φωνές, νοήματα, εικόνες, εκτιμήσεις, απολαύσεις, κρυφές επιθυμίες, πίκρες κι ενοχές. Ξαφνικά σταμάτησα να σκέφτομαι, γιατί άκουσα πάλι μέσα μου εκείνο το μακρινό ουρλιαχτό του λύκου. […]

.

.

Η αρχιτεκτονική του χάους

Nebula_Space
Ανακαλύπτοντας τα μυστικά της επιβίωσης σ’ έναν αβέβαιο κόσμο

 

Τι ακριβώς εννοούμε όταν λέμε πως κάτι -μια φυσική δομή ή ένα κοινωνικό σύστημα- «βυθίστηκε» ή «κατέρρευσε» στο χάος;

ep-2-thumb-largeΑπό την αρχαιότητα μέχρι σήμερα, η επίκληση του χάους γίνεται αποκλειστικά για να περιγράψουμε διεργασίες αποδιοργάνωσης, αποσάθρωσης και καταστροφής. Οι περισσότεροι από εμάς είναι απολύτως πεπεισμένοι ότι η εισβολή του χάους στα φυσικά, κοινωνικά, οικονομικά ή βιολογικά συστήματα οδηγεί, αναπόδραστα και νομοτελειακά, στην αποδόμησή τους: η επικράτηση του χάους ισοδυναμεί με πλήρη αποδιοργάνωση, και άρα με ολοκληρωτική καταστροφή κάθε μορφής οργάνωσης.

Θα πρέπει συνεπώς να ακούγεται τρελό ή και ολότελα παράδοξο το να τολμά κανείς να μιλά για «αρχιτεκτονική του χάους», υπονοώντας ότι πίσω από την αταξία κρύβεται κάποιο είδος οργάνωσης. Κοντολογίς, ότι ακόμη και οι χαώδεις δυναμικές κρύβουν κάποια… δομή.

Στο άκουσμα τέτοιων προκλητικών δηλώσεων ο δύσπιστος αναγνώστης θα μπορούσε να αντιτείνει: οι μεγάλες φυσικές καταστροφές, όπως ο πρόσφατος μεγα-σεισμός στην Ιαπωνία, η τελευταία διεθνής οικονομική κρίση ή οι επιδημίες ασθενειών που ταλανίζουν την ανθρωπότητα δεν αποτελούν άραγε τα απτά όσο και τραγικά παραδείγματα της «καταστροφικής δύναμης» και της «οργής» της φύσης, της εισβολής δηλαδή του «παράλογου» χάους στην εύτακτη και εύρυθμη ανθρώπινη πραγματικότητα;

Με πολλά επιχειρήματα θα μπορούσε να αντικρούσει κανείς αυτή την αφελή κρυπτοθεολογική και άκρως απλοϊκή ταύτιση της φύσης με τις «δυνάμεις του κακού». Σε κάθε περίπτωση πάντως είναι ολότελα ακατανόητο το πώς και το γιατί η φύση θα έπρεπε (ή θα μπορούσε!) να είναι «οργισμένη» ή «εκδικητική» με τους ανθρώπους.

Με αφορμή λοιπόν τις πρόσφατες φυσικές και κοινωνικοοικονομικές καταστροφές έχει, πιστεύουμε, ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εξετάσουμε αν, και σε ποιο βαθμό, η σύγχρονη επιστημονική σκέψη είναι όντως σε θέση να κατανοεί αφ’ ενός τη χαώδη και ενίοτε καταστροφική δυναμική της φύσης και αφ’ ετέρου τα νοητικά κολλήματα και τις γνωσιακές προκαταλήψεις που, μέχρι πολύ πρόσφατα, μας εμπόδιζαν να αναγνωρίζουμε -και ακόμη λιγότερο να κατανοούμε- το ρόλο και τη σημασία των χαοτικών φαινομένων.

Εξάλλου, όπως θα δούμε, η αναγνώριση του δημιουργικού ρόλου του χάους και των χαοτικών δυναμικών στην εξέλιξη των πολύπλοκων συστημάτων -φυσικών και κοινωνικών- συνεπάγεται τη ριζική αναθεώρηση όχι μόνο της κυρίαρχης, μέχρι πρόσφατα, επιστημονικής μεθόδου, αλλά και της ίδιας της επιστημονικής ορθολογικότητας. Ισως μάλιστα έτσι μπορεί να εξηγηθεί η επίμονη παραγνώριση και η συστηματική υποβάθμιση του χάους από την επιστημονική σκέψη.

Η διάψευση των βεβαιοτήτων

«Η επιστήμη εξακολουθεί να είναι η εξ αποκαλύψεως προφητική περιγραφή του κόσμου, όπως αυτός φαίνεται από ένα θεϊκό ή δαιμονικό σημείο αναφοράς». Με αυτό το καυστικό σχόλιο ο νομπελίστας Ιλια Πριγκοζίν και η στενή συνεργάτις του Ιζαμπέλ Στέντζερς στιγματίζουν τις μεταφυσικές προϋποθέσεις και τις ιδεοληψίες της κλασικής φυσικής, δηλαδή της επιστήμης του Νεύτωνα, «του νέου Μωυσή, στον οποίο αποκαλύφθηκε η αλήθεια του κόσμου», όπως επισημαίνουν στο σπουδαίο βιβλίο τους «Τάξη μέσα από το Χάος» (βλ. ελλ. έκδ. Κέδρος).

Πράγματι, ήδη από το 17ο αιώνα, την εποχή της διαμόρφωσης της νεότερης επιστημονικής μεθόδου από τους Γαλιλέο, Καρτέσιο και Νεύτωνα, η κατανόηση και η τεχνολογική ιδιοποίηση του φυσικού κόσμου βασίστηκε στην αναγωγιστική σκέψη και πρακτική: στην απλοποίηση των προβλημάτων, μέσω των κατάλληλων μαθηματικών εργαλείων, και στη συστηματική αναγωγή των σύνθετων φαινομένων σε πιο απλά, τα οποία και θεωρούνταν «η αιτία» των πρώτων.

Μάλιστα, πάνω σε αυτό ακριβώς το υπερφιλόδοξο αναγωγιστικό πρόγραμμα θα θεμελιωθεί σχεδόν το σύνολο της νεότερης σκέψης και της κοινωνικής πρακτικής: από τη φιλοσοφία μέχρι τις πολιτικές και οικονομικές επιστήμες. Ετσι, σταδιακά επικράτησε ένας ιδιαίτερα παραγωγικός και αιτιοκρατικός τρόπος σκέψης (ντετερμινισμός) που, αργά ή γρήγορα, υποσχόταν να μας αποκαλύψει τα προαιώνια και τελικά αίτια όλων των φαινομένων: όχι μόνο των φυσικών ή των βιολογικών, αλλά και των ανθρωπολογικών ή των κοινωνικών.

Δυστυχώς όμως, παρά τις επίμονες προσπάθειες της «κλασικής» επιστήμης, αποδείχτηκε ότι όλα ανεξαιρέτως τα ορατά ή μακροσκοπικά συστήματα, αυτά δηλαδή που μελετούν οι αστροφυσικοί, οι γεωλόγοι, οι βιολόγοι, οι μηχανικοί, οι οικονομολόγοι, οι γιατροί, υπακούουν σε δύο τουλάχιστον βασικές αρχές οργάνωσης:

  1. Οι απλοί νόμοι δεν οδηγούν κατ’ ανάγκην σε απλές συμπεριφορές, και
  2. ελάχιστες και φαινομενικά ασήμαντες μεταβολές στις παραμέτρους που διαμορφώνουν ένα πολύπλοκο (δηλαδή μη γραμμικό) σύστημα, μπορεί να οδηγήσουν στο μέλλον σε πολύ μεγάλες αλλαγές στη δομή και τη συμπεριφορά του.

Φανταστείτε, λοιπόν, τις δραματικές συνέπειες που είχε η πρόσφατη και εντελώς απρόσμενη ανακάλυψη ότι οι απολύτως ντετερμινιστικοί φυσικοί νόμοι και οι κανόνες οργάνωσης της φύσης οδηγούν κατά κανόνα σε εντελώς χαώδεις και απρόβλεπτες συμπεριφορές (και το αντίστροφο)!

Και, όπως αποδείχτηκε, πρόκειται για το πολύ συνηθισμένο φαινόμενο που σήμερα αποκαλείται «ντετερμινιστικό χάος» (σημειώστε το οξύμωρο των δύο όρων). Ερευνώντας μάλιστα τέτοια χαοτικά φαινόμενα οι επιστήμονες θα διαπιστώσουν ότι είναι πάντα και εγγενώς «μη γραμμικά»: δεν μπορούμε να προβλέψουμε τη μελλοντική τους συμπεριφορά, ακόμη και αν γνωρίζουμε επαρκώς τις αρχικές συνθήκες ή τις προγενέστερες καταστάσεις τους. Ομως, για όλες αυτές τις εξελίξεις θα πούμε περισσότερα στο επόμενο άρθρο μας σχετικά με τον ανεπίλυτο δεσμό που συνδέει πλέον άρρηκτα την αταξία με τη γένεση και τη διατήρηση της πολυπλοκότητας.

Συχνά ταυτίζουμε -εσφαλμένα- το χάος με την απόλυτη αταξία, δηλαδή με την απουσία κάθε οργάνωσης και εσωτερικής συνοχής: «χαώδεις» είναι οι καταστάσεις ή τα φαινόμενα που θεωρούμε ότι δεν υπόκεινται σε ακριβείς κανόνες ή νόμους και συνεπώς αντιστέκονται σε κάθε μας προσπάθεια πρόβλεψης, ελέγχου ή τεχνολογικής χειραγώγησής τους. Πρόκειται, ενδεχομένως, για μια νοητική στάση που πολύ πιθανά σχετίζεται με την ίδια την οργάνωση και τη λειτουργία του ανθρώπινου νου.

Η ακαταμάχητη έλξη του… χάους

Εντούτοις, σήμερα το χάος έχει πλέον εισβάλει επίσημα και μάλιστα πολύ δημιουργικά στην ανθρώπινη σκέψη: και όχι μόνο, όπως στο παρελθόν, ως το μέτρο της άγνοιάς μας, αλλά ως η απαραίτητη προϋπόθεση για μια βαθύτερη κατανόηση του κόσμου που μας περιβάλλει! Η εγγενής αστάθεια και η ευαισθησία από τις αρχικές συνθήκες, με άλλα λόγια η χαώδης ή, αν προτιμάτε, η μη γραμμική δυναμική, θεωρούνται πλέον τα τυπικά γνωρίσματα όλων των πολύπλοκων δομών (φυσικών ή τεχνητών): από την εύρυθμη λειτουργία της ανθρώπινης καρδιάς μέχρι το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Τώρα, ένα εύλογο αλλά εξαιρετικά ανησυχητικό ερώτημα που προκύπτει από αυτές τις εξελίξεις είναι το εξής: Οι σημερινοί πολιτικοί, πέρα από τα επιστημονικοφανή πυροτεχνήματα που κατά καιρούς χρησιμοποιούν, διαθέτουν άραγε τα απαραίτητα γνωστικά εργαλεία για να κατανοήσουν, και κυρίως για να αντιμετωπίσουν, την πολύπλοκη δυναμική τάξης-αταξίας, όπως αυτή αποκρυσταλλώνεται στην τρέχουσα κρίση του κυρίαρχου μοντέλου διαχείρισης της κοινωνίας;

Διότι είναι πλέον σαφές ότι για τη σημερινή πολύμορφη πλανητική κρίση -κρίση ταυτόχρονα γεωλογική, οικολογική και κοινωνικοοικονομική- ευθύνεται πρωτίστως το κλασικό γραμμικό, αναγωγιστικό και απολύτως απλοϊκό πρότυπο κατανόησης και διαχείρισης της χαώδους δυναμικής που συνεπάγεται αλλά και προϋποθέτει η νέα «παγκοσμιοποιημένη» ανθρώπινη κατάσταση.

.

Oι μη γραμμικές αλληλεπιδράσεις

Ο αλλόκοτος βρόχος: τάξη – αταξία

.

Μέχρι τα μέσα του εικοστού αιώνα στη δυτική σκέψη κυριαρχούσε η άποψη ότι για την επιστημονική «εξήγηση», και συνεπώς για την ουσιαστική κατανόηση, οποιουδήποτε φαινομένου αναγκαία και ικανή συνθήκη είναι η ανακάλυψη των «αιτιών» και των «νόμων» που καθορίζουν την εμφάνιση και την ανάπτυξή του.

ep-3-thumb-largeΑκόμη και αυτή η ίδια η ορθολογικότητα της ανθρώπινης σκέψης θεωρούσαν ότι ταυτίζεται και εξαρτάται αποκλειστικά από την ικανότητά της να ερμηνεύει «αιτιοκρατικά» τα περίπλοκα φαινόμενα που διερευνά, είτε αυτά είναι φυσικά είτε κοινωνικά.

Με ποια εργαλεία όμως μπορούμε να αποτιμήσουμε την επιτυχία ή όχι μιας επιστημονικής εξήγησης, δηλαδή μιας αιτιοκρατικής περιγραφής; Ο ασφαλέστερος τρόπος είναι προφανώς η μαθηματικοποίηση του προβλήματος. Και, ως γνωστόν, οι διαφορικές εξισώσεις αποτελούν αποδεδειγμένα τον πλέον επιτυχή τρόπο «μετάφρασης» στη γλώσσα των μαθηματικών των γραμμικών, δηλαδή των αυστηρά ντετερμινιστικών διασυνδέσεων μεταξύ αιτίας – αποτελέσματος.

Πράγματι, όπως απέδειξε το 17ο αιώνα ο Νεύτων, εφαρμόζοντας το διαφορικό λογισμό στην περιγραφή των φυσικών φαινομένων, μπορούμε όχι απλώς να εξηγήσουμε νομοτελειακά (π.χ. με το νόμο της βαρύτητας) τη δυναμική των φυσικών φαινομένων στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον, αλλά και να ενοποιήσουμε φυσικά φαινόμενα που μέχρι τότε φαίνονταν εντελώς ανεξάρτητα μεταξύ τους: από την πτώση ενός μήλου πάνω στη Γη μέχρι την κίνηση ενός πλανήτη ή ενός δορυφόρου γύρω από τον Ηλιο.

Η εκδίωξη από τον γραμμικό παράδεισο

Σύμφωνα με το παραπάνω γραμμικό-αιτιοκρατικό πρότυπο εξήγησης, μικρά αίτια προκαλούν πάντα μικρά αποτελέσματα, ενώ όλες οι σημαντικές ή οι μεγάλες αλλαγές που παρατηρούνται προκύπτουν, υποτίθεται, αποκλειστικά από την αθροιστική συσσώρευση πολλών μικρών αιτιών.

Εντούτοις, ανέκαθεν ήταν γνωστό ότι πάρα πολλά φυσικά ή κοινωνικά φαινόμενα ήταν, και σε μεγάλο βαθμό παραμένουν ακόμη και σήμερα, μη προβλέψιμα. Τυπικά παραδείγματα είναι οι ξαφνικές αλλαγές του καιρού, οι μεγάλοι καταστροφικοί σεισμοί, η εκδήλωση μιας ασθένειας ή η ταχύτατη διάδοση μιας επιδημίας, καθώς και οι σοβαρές χρηματοπιστωτικές κρίσεις ή οι μεγάλες ιστορικές και κοινωνικές αλλαγές.

Και δυστυχώς, όπως συνειδητοποιούμε καθημερινά, η περιγραφή μέσω γραμμικών εξισώσεων τόσο των πολλαπλών αιτιών όσο και της πολύπλοκης δυναμικής αυτών των φαινομένων είναι όχι μόνον εξαιρετικά δύσκολη αλλά και άκρως παραπλανητική. Αλλά και οι όποιες προβλέψεις μας σχετικά με τη μελλοντική εξέλιξη τέτοιων πολύπλοκων φαινομένων αποδεικνύονται εξίσου επισφαλείς και αβέβαιες.

Πώς όμως εξηγείται αυτή η εμφανής ανεπάρκεια και η προβλεπτική αποτυχία του παραδοσιακού γραμμικού και ντετερμινιστικού τρόπου σκέψης; Η συνήθης απολογητική στρατηγική που υιοθετούν αρκετοί ειδικοί είναι να επικαλούνται την προσωρινή άγνοιά μας ορισμένων παραμέτρων. Με άλλα λόγια, διατείνονται ότι η εξόφθαλμη αδυναμία μας να κατανοούμε ή να προβλέπουμε τέτοια περίπλοκα φαινόμενα δεν οφείλεται καθόλου στην απλοϊκή και απλουστευτική μέθοδο προσέγγισής τους αλλά στην παράλειψη κάποιας υποθετικής μεταβλητής, την οποία «απλώς» δεν λαμβάνουμε υπόψη μας επειδή την αγνοούμε!

Και όπως θα δούμε, μόνο κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1960, η διεθνής επιστημονική κοινότητα άρχισε να προβληματίζεται σοβαρά γύρω από τη θεωρητική και την πρακτική αναγκαιότητα εφαρμογής κάποιων εναλλακτικών, δηλαδή μη γραμμικών μοντέλων εξήγησης. Αν, πάντως, θέλει κανείς να προσδιορίσει την επίσημη ημερομηνία εισόδου της χαώδους δυναμικής στην επιστήμη της φυσικής, θα πρέπει να ανασύρει από τη σκόνη της ιστορίας το πρωτοποριακό, μολονότι επί πολλά χρόνια λησμονημένο, έργο του Ζιλ-Ανρί Πουανκαρέ.

Ο μεγαλοφυής Γάλλος φυσικός και μαθηματικός δημοσίευσε το 1889 (!) μια εντυπωσιακή μελέτη με τον φαινομενικά αθώο τίτλο «Σχετικά με το πρόβλημα των τριών σωμάτων και τις εξισώσεις της δυναμικής» (βλ. ειδικό πλαίσιο). Σε 270 σκοτεινές σελίδες αυτός ο συντηρητικός επαναστάτης απέδειξε μαθηματικά ότι το μεγάλο όνειρο της κλασικής φυσικής για την πλήρη πρόβλεψη της μελλοντικής συμπεριφοράς ενός σύνθετου φυσικού συστήματος, το οποίο αποτελείται μόνο από τρία αλληλεπιδρώντα σώματα, είναι καταδικασμένο να μείνει απραγματοποίητο, και όχι τόσο εξαιτίας πρακτικών αδυναμιών αλλά αντίθετα από εγγενή φυσικά αίτια!

Η ανακάλυψη, και κυρίως η αποδοχή, της εγγενούς αστάθειας όλων των μη γραμμικών συστημάτων -της πλειονότητας δηλαδή των φυσικών, των βιολογικών και των κοινωνικών δομών- επιβάλλει ασύλληπτους περιορισμούς, ταυτόχρονα όμως ανοίγει και νέες δυνατότητες στην ανθρώπινη γνώση. Σήμερα θεωρείται βέβαιο ότι πολλές εκδηλώσεις της χαοτικής συμπεριφοράς ενός πολύπλοκου συστήματος δεν προκύπτουν -ούτε βέβαια εξηγούνται- από τα συστατικά μέρη που αποτελούν αυτό το σύστημα.

Χάος από το πέταγμα μιας… πεταλούδας

Τυπικό παράδειγμα αυτής της νέας συλλογικής και αναδυόμενης μη γραμμικής συμπεριφοράς αποτελεί η πρόβλεψη του καιρού. Ολοι γνωρίζουμε εμπειρικά ότι το χειμώνα κάνει κρύο ενώ το καλοκαίρι ζέστη. Πολύ πιο δύσκολο είναι να καθορίσουμε εκ των προτέρων, δηλαδή να προβλέψουμε, τις ακριβείς καιρικές συνθήκες που θα εκδηλωθούν, ας πούμε, έπειτα από δέκα ή περισσότερες ημέρες. Και όμως, γνωρίζουμε αρκετά καλά από ποιες βασικές μεταβλητές εξαρτάται ο καιρός σε έναν τόπο μια δεδομένη χρονική στιγμή. Παρ’ όλα αυτά ο ορίζοντας πρόβλεψης του μελλοντικού καιρού παραμένει απελπιστικά περιορισμένος.

Το γιατί συμβαίνει αυτό το ανακάλυψε το 1963 ο Εντουαρντ Λόρεντζ όταν, θέλοντας να προσομοιώσει στον υπολογιστή ένα μοντέλο πρόβλεψης του καιρού, εισήγαγε τρία είδη δεδομένων -θερμοκρασία, πίεση του αέρα και ταχύτητα του ανέμου- υπό τη μορφή τριών συζευγμένων μεταξύ τους μη γραμμικών εξισώσεων. Οι εξισώσεις είναι μεταξύ τους συζευγμένες, επειδή τα αποτελέσματα κάθε εξίσωσης εισάγονται ως ακατέργαστα δεδομένα στις επόμενες εξισώσεις, δημιουργώντας έναν βρόχο ανάδρασης. Ετσι, χωρίς να το γνωρίζει, ο Λόρεντζ επανέλαβε ό,τι είχε κάνει πριν από 60 χρόνια ο Πουανκαρέ. Και μάλιστα κατέληξε στα ίδια συμπεράσματα: όπως ακριβώς τα τρία ουράνια σώματα, έτσι και οι τρεις ανατροφοδοτούμενες καιρικές μεταβλητές μάς αποκαλύπτουν την ύπαρξη ενός μη γραμμικού χαοτικού συστήματος, η συμπεριφορά του οποίου, έπειτα από κάποιο χρονικό διάστημα, είναι ουσιαστικά απρόβλεπτη. Και αυτό γιατί το καιρικό σύστημα είναι εξαιρετικά ευαίσθητο ακόμη και στις πιο ασήμαντες επιρροές. Ετσι, ακραία καιρικά φαινόμενα σε έναν τόπο μπορεί να πυροδοτηθούν από το φτερούγισμα μιας πεταλούδας σε κάποια μακρινή περιοχή!

Εκπληξη προκαλεί το ότι χρειάστηκε να περάσουν πάνω από εξήντα χρόνια μέχρι οι φυσικοί να αρχίσουν να ανακαλύπτουν «εκ νέου» και να συνειδητοποιούν τις απρόσμενες επιστημονικές και φιλοσοφικές συνέπειες της πρωτοποριακής έρευνας του Πουανκαρέ.

.

Η πρώτη «ντροπαλή» εμφάνιση του χάους

.

Το πρόβλημα των «τριών σωμάτων» αποτελεί την πιο απλή εκδοχή του προβλήματος της αμοιβαίας αλληλεπίδρασης των «πολλαπλών σωμάτων», που επί έναν αιώνα αποτελούσε τον εφιάλτη της νευτώνειας δυναμικής.

ep-6-thumb-largeΓια να μελετήσει αυτή την ασύλληπτης δυσκολίας σπαζοκεφαλιά, ο Πουανκαρέ αποφάσισε να υιοθετήσει μια γεωμετρική ή ακριβέστερα μια τοπολογική προσέγγιση του προβλήματος, δηλαδή να αναλύσει τις τροχιές των τριών αλληλεπιδρώντων σωμάτων στο χώρο των φάσεων. Πρόκειται για έναν αφηρημένο μαθηματικό χώρο που αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμος και βολικός για την αναπαράσταση περίπλοκων δυναμικών αλληλεπιδράσεων.

Αναλύοντας υπομονετικά τα γραφήματα που προέκυπταν από την είσοδο ενός τρίτου σώματος, κατέληξε στο εξωφρενικό συμπέρασμα ότι μακροχρόνιες προβλέψεις είναι αδύνατες διότι οι μαθηματικές εξισώσεις, δηλαδή οι σειρές που περιγράφουν τις τροχιές των τριών αλληλεπιδρώντων ουράνιων σωμάτων, όχι μόνο δεν συγκλίνουν σε κάποιες προκαθορισμένες θέσεις, αλλά αντίθετα αποκλίνουν!

Πρώτος λοιπόν ο Πουανκαρέ έδειξε πόσο ουτοπικό και πρακτικά ανεφάρμοστο ήταν το φιλόδοξο πρόγραμμα της «κλασικής» φυσικής για την ασφαλή πρόβλεψη και την πλήρη ντετερμινιστική περιγραφή όλων των φυσικών φαινομένων. Ανοίγοντας έτσι το δρόμο -χωρίς ίσως να το συνειδητοποιεί και ο ίδιος- για την επέλαση του χάους στη σύγχρονη επιστημονική σκέψη.

.

η αυθόρμητη ανάδυση της πολυπλοκότητας

Αυτοοργάνωση: η απάντηση στην αβεβαιότητα

.

Στο συλλογικό φαντασιακό των δυτικών κοινωνιών αλλά και της κάθε επιστήμης, η έρευνα της πραγματικότητας έχει αξία και νόημα μόνο στο μέτρο που μας αποκαλύπτει τους «αιώνιους» και «αμετάβλητους» νόμους της φύσης.

epistimi-1-thumb-largeΦανταστείτε λοιπόν πόσο δυσάρεστη έκπληξη ήταν για τους ειδικούς και το ευρύτερο κοινό, όταν διαπίστωσαν ότι στις περισσότερες περιπτώσεις ακόμη και η πλήρης γνώση των βασικών νόμων δεν συνεπάγεται αυτομάτως την πλήρη κατανόηση των φαινομένων ούτε οδηγεί, κατ’ ανάγκην, σε ασφαλείς προβλέψεις για τη μελλοντική τους συμπεριφορά.

Πράγματι, όπως είδαμε στα δύο προηγούμενα άρθρα μας, περί τα τέλη του 1960 όλο και περισσότεροι επιφανείς επιστήμονες άρχισαν να συνειδητοποιούν αφενός πόσο μάταιη ήταν κάθε προσπάθεια «αναγωγής» των περισσότερων φυσικών φαινομένων στις απλούστερες δομικές τους μονάδες και αφετέρου πόσο ανέφικτη ήταν η «ακριβής πρόβλεψη» της συμπεριφοράς των πολύπλοκων συστημάτων (φυσικών και κοινωνικών): από τις τροχιές τριών αλληλεπιδρώντων ουράνιων σωμάτων μέχρι τη δυναμική των χρηματοπιστωτικών αγορών.

Η νεκροφιλική τάξη και…

Μέχρι πρόσφατα ταυτίζαμε το χάος με την απόλυτη ή παράλογη αταξία, δηλαδή με την απουσία κάθε μορφής οργάνωσης και εσωτερικής συνοχής: «χαώδεις» θεωρούνται οι καταστάσεις ή τα φαινόμενα που πιστεύουμε (εσφαλμένα) ότι δεν υπόκεινται σε ακριβείς κανόνες ή νόμους και συνεπώς αντιστέκονται σε κάθε μας προσπάθεια πρόβλεψης, ελέγχου ή τεχνολογικής χειραγώγησης.

Ωστόσο, όπως θα δούμε, η αναγνώριση της πανταχού παρουσίας της εγγενούς αστάθειας, και άρα της μη προβλεψιμότητας της χαώδους δυναμικής, θα ανοίξει νέους δρόμους για μια πολύ βαθύτερη, αν και όχι πλήρη, κατανόηση των πολύπλοκων συστημάτων.

Αρα, η εισβολή του χάους τόσο στη φύση όσο και στην ανθρώπινη σκέψη όχι μόνο δεν πρέπει να θεωρείται καταστροφική αλλά, αντίθετα, μπορεί να είναι άκρως δημιουργική.

Σε ό,τι αφορά ειδικότερα την επιστήμη της φυσικής, η οποία αποτελούσε το γνωστικό και μεθοδολογικό πρότυπο για κάθε άλλη «θετική» επιστήμη, η αναγνώριση αυτών των δύο ανυπέρβλητων περιορισμών της γνώσης μας -η διττή αδυναμία πλήρους αναγωγής και ασφαλούς πρόβλεψης- αποτέλεσε ένα ιδιαίτερα επώδυνο επιστημολογικό σοκ. Σαν να μην έφτανε η θεμελιώδης «αρχή απροσδιοριστίας» της κβαντικής μικροφυσικής, τώρα επιβάλλεται να αποδεχτούμε κάποια σαφή και μη παρακάμψιμα όρια στη γνώση και του μακρόκοσμου!

Πράγματι, η πρώτη θεωρητική αποκρυστάλλωση της παντοδυναμίας της αταξίας, αλλά και της θεωρητικής-πρακτικής αδυναμίας να εξηγήσουμε την προέλευση της τάξης και της πολυπλοκότητας, διατυπώθηκε ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα με τον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής. Αυτός ο αδιάψευστος μέχρι σήμερα φυσικός νόμος ορίζει ότι η αταξία στο ορατό Σύμπαν τείνει να μεγαλώνει επειδή η συνολική ενέργεια που περιέχει τείνει βαθμιαία να υποβαθμίζεται. Με άλλα λόγια, η συνολική «εντροπία» του Σύμπαντος μπορεί μόνο να αυξάνει με το πέρασμα του χρόνου.

Αν όμως ισχύει αυτός ο αδυσώπητος νόμος της συμπαντικής υποβάθμισης της ενέργειας και άρα της μεγιστοποίησης της αταξίας, τότε πώς εξηγείται η ανάδυση και η εξέλιξη μέσα στο Σύμπαν εξαιρετικά πολύπλοκων φαινομένων, όπως π.χ. η γένεση και η εξέλιξη των γαλαξιών ή της ζωής, καθώς και η επιβίωση των ανθρώπων με τις περίπλοκες και εξαιρετικά ενεργοβόρες κοινωνίες τους;

Η αχίλλειος πτέρνα της «κλασικής» θερμοδυναμικής ήταν ότι όλοι υπέθεταν πως αυτή ισχύει και εφαρμόζεται μόνο σε «κλειστά» και «απομονωμένα» συστήματα, σε ιδανικά δηλαδή συστήματα που δεν ανταλλάσσουν ύλη και ενέργεια με το περιβάλλον τους. Προφανώς, μέσα στο γνωστό μας Σύμπαν τέτοια συστήματα σε κατάσταση απόλυτης θερμικής ισορροπίας αποτελούν μόνο θεωρητικές αφαιρέσεις. Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι περιόρισαν τον δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής στη μελέτη αποκλειστικά καταστάσεων ισορροπίας αποτελούσε έναν αδικαιολόγητο αυτοπεριορισμό της καθολικής εφαρμοσιμότητας αυτού του νόμου. Αντίθετα, όπως κατ’ επανάληψη διαπίστωσαν, ενώ έχει καθολική ισχύ, ο νόμος αυτός αφήνει πολλά περιθώρια και ελευθερίες για τη δημιουργία πολύπλοκων δομών!

Μακριά από τη θερμοδυναμική ισορροπία, η οποία ισοδυναμεί με τον ενεργειακό θάνατο και την απόλυτη αταξία, η φύση μπορεί να αυτο-οργανώνεται και να πολυπλοκοποιείται, κοντολογίς να αποκτά ιστορία. Ενα ακόμη παράδειγμα όπου η ισχύς των φυσικών νόμων δεν αποκλείει καθόλου -ούτε όμως και επιβάλλει νομοτελειακά!- την ανάδυση πολύπλοκων φυσικών δομών και απρόβλεπτων συμπεριφορών.

…η ζωτική αταξία

Αν το μηχανικό ρολόι ήταν το τεχνολογικό πρότυπο της νεωτερικής «κλασικής» επιστήμης, τότε η μετα-νεωτερική επιστήμη του χάους και της πολυπλοκότητας έχει ασφαλώς ως πρότυπό της τον ψηφιακό υπολογιστή. Και είναι βέβαιο ότι καμία από τις εντυπωσιακές ανακαλύψεις και τις ακριβείς μαθηματικές περιγραφές των ασταθών συστημάτων και της χαώδους δυναμικής τους δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί χωρίς την πρωτόγνωρη δυνατότητά μας να εκμεταλλευόμαστε τις απίστευτες υπολογιστικές δυνατότητες των υπολογιστών.

Το σύνολο των θεωριών του χάους και των μηχανισμών της ασταθούς και μη προβλέψιμης χαώδους συμπεριφοράς μπορεί κάλλιστα να θεωρηθεί ως η εφαρμογή, στην επιστήμη αλλά και στην κοινωνία, των νέων κατηγοριών και των κριτηρίων που συνεπάγεται η συστηματική χρήση των υπολογιστών. Σκεφτείτε τη μαζική και ενίοτε καταχρηστική εφαρμογή των υπολογιστικών εννοιών της πληροφορίας ή της ανάδρασης (feedback)!

Ολα τα σύγχρονα μαθηματικά εργαλεία για την περιγραφή και την αναπαράσταση του χάους στηρίχθηκαν κυρίως στην αξιοποίηση των υπολογιστών: από τους «παράξενους ελκυστές», που καθορίζουν τη μη γραμμική συμπεριφορά κάθε ασταθούς συστήματος, μέχρι τη δημιουργική «αυτο-ομοιότητα» που παρουσιάζουν οι εντυπωσιακές μορφοκλασματικές δομές (fractals) της νέας γεωμετρίας φράκταλ του Μπενουά Μάντελμπροτ.

Χάρη σε τέτοια «απτά» υπολογιστικά μοντέλα, η σύγχρονη επιστήμη κατάφερε να επιβεβαιώσει ποικιλοτρόπως την υποψία που διατύπωσε πριν από πολλές δεκαετίες ο Πουανκαρέ. Σήμερα θεωρείται δεδομένο ότι για τη δυναμική αστάθεια και άρα για την εγγενή μη προβλεψιμότητα της συμπεριφοράς των πολύπλοκων συστημάτων δεν ευθύνεται η απουσία αυστηρών φυσικών νόμων. Το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει: απολύτως γνωστοί και ντετερμινιστικοί νόμοι οδηγούν στο χάος, δηλαδή σε τεράστιες αποκλίσεις στη συμπεριφορά κάθε πολύπλοκου συστήματος, εξαιτίας ελάχιστων αλλαγών στις αρχικές συνθήκες ή στις βασικές μεταβλητές του συστήματος.

Και υπό αυτήν ακριβώς την έννοια, ενώ στα πολύ απλά συστήματα η αταξία και το χάος λειτουργούν μάλλον καταστροφικά, στα πολύπλοκα συστήματα η αστάθεια και η αταξία λειτουργούν εποικοδομητικά, συμβάλλοντας αποφασιστικά στην περαιτέρω εξέλιξη και πολυπλοκοποίησή τους. Ενα απρόσμενο και ρηξικέλευθο συμπέρασμα που, μολονότι επιβεβαιώνεται από πλήθος επιστημονικών παρατηρήσεων, εντούτοις διστάζουμε να το υιοθετήσουμε ως εναλλακτικό μοντέλο διαχείρισης της επιστημονικής γνώσης και της κοινωνίας.

Ο μύθος της παντογνωσίας

Στο κλείσιμο του δεύτερου άρθρου μας για το χάος (βλ. «Ε» 26-03-11) διατυπώσαμε την απορία γιατί χρειάστηκε να περάσουν πάνω από εξήντα χρόνια μέχρι να αρχίσουν οι φυσικοί να ανακαλύπτουν «εκ νέου» και να συνειδητοποιούν τις απρόσμενες επιστημονικές και φιλοσοφικές συνέπειες της πρωτοποριακής έρευνας του Ζιλ-Ανρί Πουανκαρέ.

Η απάντηση σε αυτό το φαινομενικά αθώο ερώτημα δεν είναι ούτε απλή ούτε προφανής. Και αυτό γιατί σε αυτή τη συστηματική «παράλειψη» εμπλέκονται όχι μόνο οι συνήθεις συντηρητικές αντιδράσεις της επιστημονικής κοινότητας απέναντι σε ριζικά νέες ή και επαναστατικές προσεγγίσεις, αλλά και το γεγονός ότι η αποδοχή του χάους και της μη προβλεψιμότητας ανατρέπει οριστικά κάθε ελπίδα για μια απλή και ενιαία εξήγηση της φύσης. Ελπίδα που αποτέλεσε, και ώς έναν βαθμό αποτελεί ακόμη, τον θεμελιωτικό μύθο της κλασικής επιστήμης.

Και μολονότι, κατά το παρελθόν, η κλασική επιστήμη είχε οδηγήσει στους μεγάλους θριάμβους της ανθρώπινης σκέψης -από τη νευτώνεια μηχανική μέχρι τη θεωρία της σχετικότητας- σήμερα αποδεικνύεται εμπόδιο όχι μόνο για το βάθεμα των γνώσεών μας αλλά και για τη συνειδητοποίηση των νέων κοινωνικών προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε: πολύπλοκα κοινωνικά προβλήματα που δεν επιδέχονται πλέον γραμμικές και απλοϊκές λύσεις.

.

ΠΗΓΗ: 

ΣΠΥΡΟΣ ΜΑΝΟΥΣΕΛΗΣ

http://www.enet.gr/?i=news.el.episthmh-texnologia&id=264570

http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=26/03/2011&id=262525

http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=26/03/2011&id=262524

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=260729

Αλμπέρ Καμύ – Το παράλογο και η αυτοκτονία

 

Graffiti by Skitsofrenis

Στη φίλη και συντρόφισσα ” Σ” που πρόσφατα έχασε τον πατέρα της από αυτοκτονία.

 

Albert_Camus_1f38

Δεν υπάρχει παρά ένα μονάχα φιλοσοφικό πρόβλημα πραγματικά σοβαρό: το πρόβλημα της αυτοκτονίας. Τη στιγμή που αποφασίζεις πως η ζωή αξίζει ή δεν αξίζει τον κόπο να τη ζήσεις, απαντάς στο βασικό πρόβλημα της φιλοσοφίας. Τα υπόλοιπα, εάν ο κόσμος έχει τρεις διαστάσεις, εάν το πνεύμα διαιρείται σε εννιά ή δώδεκα κατηγορίες, ακολουθούν. Είναι παιχνίδια. Αρχικά πρέπει να απαντήσουμε. Και εάν σύμφωνα με το Νίτσε, είναι αλήθεια πως για να εκτιμηθεί ένας φιλόσοφος οφείλει να δίνει το παράδειγμα, καταλαβαίνουμε τι σημασία έχει η απάντηση, αφού απ’ αυτή εξαρτάται η τελική χειρονομία. Εδώ είναι φανερό ότι πρόκειται για ευαισθησίες της καρδιάς, πρέπει όμως να εμβαθύνουμε σ’ αυτές για να τις καταλάβουμε.
.
Όταν διερωτώμαι πώς κρίνω ότι ένα τέτοιο ερώτημα είναι πιο αναγκαίο από ένα άλλο, απαντάω ότι η πραγματικότητα το αναγκάζει να τεθεί. Δεν είδα ποτέ κανένα να πεθαίνει για το οντολογικό επιχείρημα. Ο Γαλιλαίος που ήταν κάτοχος μιας σημαντικής επιστημονικής αλήθειας, την απαρνήθηκε ευκολότατα τη στιγμή που έβαζε τη ζωή του σε κίνδυνο. Από μια άποψη έκανε καλά. Δεν άξιζε ν’ ανέβει στην πυρά γι’ αυτή την αλήθεια. Το εάν η γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο ή ο ήλιος γύρω απ’ τη γη, δεν έχει κατά βάθος σημασία. Είναι μια μάταιη απορία. Αντίθετα, παρατηρώ ότι πολλοί άνθρωποι πεθαίνουν γιατί πιστεύουν πως η ζωή δεν αξίζει τον κόπο να τη ζει κανείς. Βλέπω άλλους να σκοτώνονται, παραδόξως, για ιδέες ή αυταπάτες που τους παρέχουν μια δικαιολογία για να ζουν (αυτό που νομίζουν δικαιολογία για να ζουν αποτελεί συγχρόνως μια περίφημη δικαιολογία για να πεθάνουν). Συμπεραίνω λοιπόν ότι το νόημα της ζωής είναι το σπουδαιότερο από τα ερωτήματα. Πώς ν’ απαντήσουμε; Πάνω σ’ όλα αυτά τα σημαντικά προβλήματα – καταλαβαίνω κι εκείνους που διακινδυνεύουν να σκοτωθούν κι αυτούς που δεκαπλασιάζουν το πάθος για ζωή – υπάρχουν κατά τα φαινόμενα δυό μονάχα μέθοδοι σκέψης, η μέθοδος του ντε Λα Παλίς και η μέθοδος του Δον Κιχώτη. Μονάχα η ισορροπία αληθοφάνειας και λυρισμού μπορεί να μας κάνει να νοιώσουμε την ίδια στιγμή τη συγκίνηση και τη σαφήνεια. Σ’ ένα θέμα τόσο απλό και παθητικό μαζί η επιστημονική και κλασική διαλεκτική οφείλει να παραχωρήσει τη θέση σε μια απλούστερη πνευματική στάση που προέρχεται από την ειλικρίνεια και τη συμπάθεια.
.
Αντιμετώπισαν πάντα την αυτοκτονία σαν ένα κοινωνικό φαινόμενο. Εδώ όμως τίθεται το θέμα της σχέσης που υπάρχει ανάμεσα στην ατομική σκέψη και την αυτοκτονία. Μια χειρονομία σαν κι αυτή ωριμάζει μέσα στη σιωπή της καρδιάς, με το ρυθμό που ωριμάζει ένα μεγάλο έργο. Ο ίδιος ο άνθρωπος το αγνοεί. Ένα βράδυ, κάνει την τελική χειρονομία. Μου έλεγαν για το διευθυντή κάποιας επιχείρησης που αυτοκτόνησε, πως είχε χάσει την κόρη του πριν πέντε χρόνια, πως από τότε είχε αλλάξει ριζικά και ότι αυτή η ιστορία “τον είχε φθείρει”. Δεν υπάρχει ακριβέστερη έκφραση. Το ότι αρχίζεις να σκέφτεσαι σημαίνει πως αρχίζεις να φθείρεσαι. Η κοινωνία δε δίνει μεγάλη σημασία σ’ αυτές τις καταστάσεις. Το σαράκι βρίσκεται στην καρδιά του ανθρώπου. Εκεί πρέπει να το αναζητήσουμε. Αυτό το θανάσιμο παιχνίδι που οδηγεί την αντιμέτωπη στο φως ύπαρξη, στη φυγή έξω απ’ αυτό, πρέπει να το παρακολουθήσουμε και να το καταλάβουμε.
.
Υπάρχουν πολλά αίτια σε μια αυτοκτονία και γενικά τα πιο φανερά δεν είναι τα κυριότερα. Σπάνια αυτοκτονεί κανείς (η υπόθεση εν τούτοις δεν αποκλείεται) από αντίδραση. Εκείνο που οδηγεί στην αυτοκτονία πάντα σχεδόν είναι ανεξέλεγκτο. Συχνά οι εφημερίδες αναφέρουν για “βαθιές μελαγχολίες” ή “για ανίατη ασθένεια”. Αυτές οι εξηγήσεις γίνονται δεκτές. Θα έπρεπε όμως να ξέρουμε μήπως την ίδια μέρα ένας φίλος του απελπισμένου του μίλησε μ’ έναν τόνο αδιάφορο. Αυτός ο φίλος είναι ο υπαίτιος. Γιατί αυτό φτάνει για να ξεσπάσουν οι θλίψεις και η κούραση που είναι ακόμα μετέωρες. (Δεν παραλείπουμε την ευκαιρία να υπογραμμίσουμε το σχετικό χαρακτήρα αυτού του δοκιμίου. Πράγματι, η αυτοκτονία μπορεί να συνδεθεί με πολύ πιο έντιμα αίτια. Παράδειγμα: οι πολιτικές αυτοκτονίες, οι λεγόμενες αυτοκτονίες διαμαρτυρίας, στην κινεζική επανάσταση).
.
.
sisyphus
Αλλά, εάν είναι δύσκολο να καθορίσουμε ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία το πνεύμα ξεκίνησε για το θάνατο, είναι πιο εύκολο να αντλήσουμε από την ίδια την αυτοκτονία τα συμπεράσματα που μας αναγκάζει να βγάλουμε. Από μια άποψη το να σκοτωθείς, σημαίνει, όπως στο μελόδραμα, πως αναγνωρίζεις κάτι. Σημαίνει ότι αναγνωρίζεις πως νικήθηκες απ’ τη ζωή ή πως δεν την καταλαβαίνεις. Ας μην προχωρούμε όμως τόσο μακριά μ’ αυτές τις αναλογίες κι ας επιστρέψουμε στις συνηθισμένες εκφράσεις. Σημαίνει μονάχα πως αναγνωρίζεις ότι “δεν αξίζει τον κόπο” να ζεις. Φυσικά, η ζωή δεν είναι ποτέ εύκολη. Συνεχίζουμε να κάνουμε τις χειρονομίες που υπαγορεύει η ύπαρξη για πολλούς λόγους, αλλά ο κυριότερος είναι η συνήθεια. Το να πεθαίνεις θεληματικά σημαίνει πως την ίδια στιγμή αναγνωρίζεις το γελοίο χαρακτήρα αυτής της συνήθειας, την απουσία κάθε βαθιάς αιτίας, τον ανόητο χαρακτήρα της καθημερινής κίνησης και τη ματαιότητα του πόνου.
.
Ποιο είναι, λοιπόν, αυτό το ακαθόριστο συναίσθημα που στερεί το πνεύμα απ’ τον αναγκαίο για τη ζωή ύπνο; Ένας κόσμος που μπορούμε να το εξηγήσουμε χρησιμοποιώντας ακόμα και πρόχειρες δικαιολογίες είναι ένας κόσμος οικείος, φιλικός. Αλλά, μέσα σ’ ένα σύμπαν στερημένο ξαφνικά από ψευδαισθήσεις και φώτα, ο άνθρωπος νοιώθει σαν ξένος. Σ’ αυτή την εξορία, τη στερημένη από τις αναμνήσεις μιας χαμένης πατρίδας ή από την ελπίδα μιας γης της επαγγελίας, δεν υπάρχει βοήθεια. Αυτή η απόσταση, του ανθρώπου από τη ζωή του, του ηθοποιού από το σκηνικό του, αποτελεί κυριολεκτικά το συναίσθημα του παράλογου. Κάθε υγιής άνθρωπος όταν σκέφτεται την αυτοκτονία, πρέπει να παραδεχτεί, χωρίς περισσότερες εξηγήσεις, πως αισθάνεται να υπάρχει ένας σταθερός σύνδεσμος ανάμεσα σ’ αυτό το συναίσθημα και την έλξη προς το μηδέν.
.
Θέμα του δοκιμίου είναι αυτή ακριβώς η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο παράλογο και την αυτοκτονία, το ακριβές μέτρο μέσα στο οποίο η αυτοκτονία αποτελεί μια λύση για το παράλογο. Μπορούμε να θέσουμε σαν αρχή πως για έναν άνθρωπο που δεν κοροϊδεύει, τις πράξεις του πρέπει να τις ρυθμίζει αυτό που πιστεύει γι’ αλήθεια. Η πίστη, λοιπόν, στον παραλογισμό της ύπαρξης πρέπει να ρυθμίζει την πορεία του. Η περιέργειά μας ν’ αναρωτηθούμε, ειλικρινά και χωρίς ψεύτικες συγκινήσεις, εάν ένα τέτοιο συμπέρασμα επιβάλλει να εγκαταλείψουμε ταχύτερα μια ακατανόητη κατάσταση, είναι θεμιτή. Εδώ, βέβαια, μιλάω για ανθρώπους διατεθειμένους να είναι ειλικρινείς με τον εαυτό τους.
.
Αυτό το πρόβλημα, τοποθετημένο με σαφήνεια, μπορεί να φαίνεται πως είναι απλό και άλυτο μαζί. Αλλά άδικα πιστεύουμε πως τα απλά προβλήματα έχουν απλές λύσεις και πως το εμφανές καταλήγεις στο εμφανές. Εκ των προτέρων, και αντιστρέφοντας τα δεδομένα του προβλήματος, φαίνεται πως δεν υπάρχουν παρά δυο φιλοσοφικές λύσεις, είτε αυτοκτονούμε είτε όχι, η λύση του ναι και η λύση του όχι. Θα ήταν πολύ ωραίο. Πρέπει, όμως, να πάμε με το μέρος εκείνων που, χωρίς να συμπεραίνουν, πάντα διερωτώνται. Δεν ειρωνεύομαι: αυτοί είναι οι περισσότεροι. Παρατηρώ ακόμα πως εκείνοι που απαντούν όχι, ενεργούν σαν να σκέφτηκαν, ναι. Πραγματικά, εάν δεχτώ το κριτήριο του Νίτσε, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, σκέφτονται, ναι. Αντίθετα, τις περισσότερες φορές εκείνοι που αυτοκτονούν είναι βέβαιοι για το νόημα της ζωής. Αυτές οι αντιφάσεις πάντα υπάρχουν. Μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι ποτέ δεν ήταν τόσο ζωντανές όσο αυτήν τη στιγμή που η λογική, αντίθετα, είναι τόσο απαραίτητη. Η σύγκριση ανάμεσα στις φιλοσοφικές θεωρίες και τη συμπεριφορά εκείνων που τις διδάσκουν είναι ένα συνηθισμένο φαινόμενο. Αλλά πρέπει να παραδεχτούμε ότι μεταξύ των στοχαστών που δέχονται πως η ζωή δεν έχει νόημα κανείς δεν έφτασε στο σημείο να την αρνηθεί, εκτός απ’ τον Κιρίλωφ – που είναι μυθιστορηματικός ήρωας – τον Πενεγκρίνο (Έχω ακούσει να μιλάνε για ένα μεταπολεμικό συγγραφέα, εφάμιλλο του Περεγκρίνου, που αφού τελείωσε το πρώτο του βιβλίο αυτοκτόνησε για να δημιουργήσει ενδιαφέρον γύρω απ’ το έργο του. Το ενδιαφέρον πράγματι δημιουργήθηκε, μα το βιβλίο κρίθηκε ως αποτυχημένο) – γνωστό απ’ τον Λουκιανό – και τον Ζυλ Λεκιέ που εκθειάζει την υπόθεση. Για να γελάσουν αναφέρουν συχνά τον Σοπενάουερ που έπλεκε το εγκώμιο της αυτοκτονίας μπροστά σ’ ένα τραπέζι γεμάτο φαγητά. Δεν είναι αστείο αυτό. Το να μη σέβεσαι μ’ αυτό τον τρόπο το τραγικό, δεν είναι σπουδαίο, φτάνει όμως για να κρίνεις τον άνθρωπο.
.
.

580393_509319269097690_1963959989_nΠρέπει λοιπόν να πιστέψουμε πως – μπροστά σ’ αυτές τις αντιφάσεις και ασάφειες -δεν υπάρχει καμιά σχέση ανάμεσα στην γνώμη που μπορεί να έχουμε για τη ζωή και τη χειρονομία που κάνουμε για να την αφήσουμε; Δεν υπερβάλλουμε. Στον έρωτα ενός ανθρώπου για τη ζωή υπάρχει κάτι δυνατότερο απ’ όλες τις αθλιότητες του κόσμου. Η κρίση του κορμιού αξίζει περισσότερο απ’ την κρίση του πνεύματος και μπροστά στην εκμηδένιση το κορμί υποχωρεί. Συνηθίζουμε να ζούμε προτού συνηθίσουμε να σκεφτόμαστε. Σ’ αυτήν τη διαδρομή που κάθε μέρα μας φέρνει κοντύτερα στο θάνατο το κορμί διατηρεί αυτή την αναπόφευκτη προτεραιότητα. Τελικά, η ουσιαστική αντίφαση υπάρχει σ’ αυτό που θα ονομάσω υπεκφυγή, γιατί συγχρόνως είναι κάτι λιγότερο και περισσότερο από την ικανοποίηση, με την έννοια που δίνει στη λέξη ο Πασκάλ. Η θνητή υπεκφυγή είναι η ελπίδα και αποτελεί το τρίτο θέμα αυτού του δοκιμίου. Η ελπίδα μιας άλλης ζωής που πρέπει “να αξίζει”, ή η φρεναπάτη εκείνων που ζουν όχι για την ίδια τη ζωή, μα για κάποια μεγάλη ιδέα που τη διέπει, την εξυψώνει, της δίνει ένα νόημα και την προδίνει.

Έτσι όλα οδηγούν στη σύγχυση. Δεν είναι μάταιο το ότι ως εδώ παίζαμε με τις λέξεις και κάναμε πως πιστέψαμε ότι η άρνηση ενός νοήματος στη ζωή οδηγεί οπωσδήποτε στο συμπέρασμα ότι δεν αξίζει τον κόπο να τη ζεις. Πράγματι, σ’ αυτές τις δυο γνώμες δεν υπάρχει τίποτα το υπερβολικό. Πρέπει μονάχα να μη μας πλανήσουν οι συγχύσεις, οι διαστάσεις και οι ασάφειες που έχουμε μέχρι τώρα επισημάνει. Πρέπει να απομακρυνθούμε απ’ όλα αυτά και να πάμε κατ’ ευθείαν στο αληθινό πρόβλημα. Αυτοκτονεί κανείς γιατί δεν αξίζει τον κόπο να ζήσει τη ζωή, να μια αναμφισβήτητη αλήθεια – άκαρπη όμως γιατί είναι αυτόδηλη. Αλλά μήπως αυτή η προσβολή, αυτή η άρνηση που μέσα της βυθίζουμε την ύπαρξη, οφείλεται στο ότι η ζωή δεν έχει κανένα νόημα; Μήπως ο παραλογισμός της ζωής μας αναγκάζει να φύγουμε απ’ αυτή με την ελπίδα ή την αυτοκτονία; Να σε τι πρέπει ν’ απαντήσουμε, τι πρέπει να γνωστοποιήσουμε και να εξηγήσουμε παραμερίζοντας όλα τ’ άλλα. Το παράλογο οδηγεί στο θάνατο; Σ’ αυτό το πρόβλημα πρέπει να δώσουμε το προβάδισμα, τοποθετώντας το μακριά από κάθε μέθοδο σκέψης και πνευματικούς ακροβατισμούς. Σ’ αυτή την αναζήτηση, οι διαφορές, οι αντιφάσεις και η ψυχολογία, που ένα “αντικειμενικό” πνεύμα ξέρει πάντα να παρεμβάλλει σε όλα τα προβλήματα, δεν έχουν καμιά θέση. Εδώ, το μόνο που χρειάζεται, είναι μια σκέψη που δεν αιτιολογεί, δηλαδή μια σκέψη λογική. Αυτό δεν είν’ εύκολο. Το να σκέφτεσαι λογικά, είναι πάντα απλό. Μα είναι σχεδόν αδύνατο να σκέφτεσαι λογικά ως το τέλος. Οι άνθρωποι που πεθαίνουν με τα ίδια τους τα χέρια ακολουθούν, έτσι, τη συναισθηματική τους πλευρά ως το τέλος. Η σκέψη της αυτοκτονίας μου δίνει λοιπόν την ευκαιρία να θέσω το μοναδικό πρόβλημα που μ’ ενδιαφέρει: υπάρχει λογική που φτάνει ως το θάνατο; Δεν μπορώ να το μάθω παρά διανύοντας ανεπηρέαστα αυτό το μοναδικό φως της αλήθειας με τη βοήθεια ενός συλλογισμού που τον ονομάζω παράλογο συλλογισμό. Πολλοί άρχισαν να τον κάνουν. Δεν ξέρω αν εξακολουθούν.

Όταν ο Καρλ Γιάσπερς, ανακαλύπτοντας το ανέφικτο της ενιαίας συγκρότησης του κόσμου, αναφωνεί: “Αυτός ο περιορισμός με οδηγεί στον εαυτό μου απ’ όπου δεν υποχωρώ ούτε ένα βήμα, στην αντικειμενική άποψη που παρουσιάζω, με οδηγεί εκεί όπου ούτε εγώ ούτε η ύπαρξη του άλλου μπορεί να γίνει αντικείμενο για μένα”, επικαλείται, ύστερα από πολλούς άλλους, αυτούς τους έρημους και άνυδρους τόπους όπου η σκέψη φτάνει σ’ αδιέξοδο. Ύστερα από πολλούς άλλους, πραγματικά, αλλά πόσο βιαστικούς να βγουν από κει. Στην τελευταία αυτή καμπή που η σκέψη ταλαντεύεται φτάσαν πολλοί κι ανάμεσά τους οι πιο σεμνοί. Αυτοί που παραιτήθηκαν τότε από το πολυτιμότερο αγαθό, τη ζωή τους. Άλλοι, πνευματικές προσωπικότητες, επίσης παραιτήθηκαν, κατέληξαν όμως στην αυτοκτονία της σκέψης τους που αποτελούσε τη γνησιότερη επανάστασή τους. Η πραγματική προσπάθεια είναι να επιμένεις στο αντίθετο όσο μπορείς και να εξετάζεις από κοντά την άμορφη βλάστηση αυτών των μακρινών τόπων, όσο είναι δυνατό. Τα προσόντα που πρέπει να έχει κανείς για να παρατηρήσει αυτό το απάνθρωπο παιχνίδι, όπου το παράλογο, η ελπίδα κι ο θάνατος ανταλλάσσουν επιχειρήματα, είναι η επιμονή κι η διορατικότητα. Το πνεύμα μονάχα μ’ αυτά μπορεί ν’ αναλύσει – προτού περιγράψει κι αναστήσει – τα πρόσωπα που παίρνουν μέρος σ’ αυτό το βασικό κι ανάερο χορό.

 

  • Απο το βιβλίο του Αλμπέρ Καμύ, “Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ ΣΙΣΥΦΟΥ – δοκίμιο πάνω στο παράλογο”.